و شركاى ايشان محل هلاكتى قرار داديم . و مفسرين آن را به آتش يا محلى از آتش كه مشركين و شركاء در آن هلاك مىشوند تفسير كرده‌اند . و ليكن دقت در كلام خداى تعالى با اين تفسير نمىسازد ، زيرا آيه شريفه شركاء را مطلق آورده كه خواه ناخواه شامل ملائكه و بعضى از انبياء و اولياء نيز مىشود ، و مخصوصا با در نظر گرفتن اينكه ضمير « هم : ايشان » را كه ضمير ذوى العقول است در چند جا به شركاء برگردانيده ، ديگر چطور ممكن است بگوييم خداوند انبياء و اولياء و ملائكه را در آتش مىبرد ، و هيچ دليلى نداريم كه دلالت كند بر اينكه مقصود از ضميرهاى مذكور طاغيان از جن و انس است ، و اگر بگويى همين كه فرموده « ميان مشركين و شركاء موبق قرار داديم » دليل بر اين اختصاص است ، مىگوييم اين دليل همان مدعا است . لا جرم بايد گفت : شايد مراد از قرار دادن موبق ميان آنها اين باشد كه ما رابطه ميان آنان را باطل كرديم ، و آن را برداشتيم ، چون مشركين در دنيا مىپنداشتند كه ميان آنان و شركاء رابطه ربوبيت و مربوبيت و يا رابطه سببيت و مسببيت برقرار است ، لذا بطلان اين پندار را به طور كنايه تعبير به جعل موبق كرده و فرموده ميان آن دو هلاكت قرار داديم ، نه اينكه خود آن دو طرف را هلاك كرده باشد . همين معنا را با اشاره لطيفى بيان نموده از دعوت نخستين ايشان به نداء تعبير كرده و فرموده : * ( « نادُوا شُرَكائِيَ » ) * زيرا از آنجايى كه كلمه نداء صدا زدن از دور است معلوم مىشود فاصله دورى ميان اين دو طرف مىافتد . و به مثل همين معنا اشاره مىكند خداوند در كلام خود در آيه « وَما نَرى مَعَكُمْ شُفَعاءَكُمُ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِيكُمْ شُرَكاءُ لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ وَضَلَّ عَنْكُمْ ما كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ » « 1 » و آيه « ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا مَكانَكُمْ أَنْتُمْ وَشُرَكاؤُكُمْ فَزَيَّلْنا بَيْنَهُمْ وَقالَ شُرَكاؤُهُمْ ما كُنْتُمْ إِيَّانا تَعْبُدُونَ » « 2 » . * ( « وَرَأَى الْمُجْرِمُونَ النَّارَ فَظَنُّوا أَنَّهُمْ مُواقِعُوها وَلَمْ يَجِدُوا عَنْها مَصْرِفاً » ) * . در اينكه از مشركين به مجرمين تعبير فرموده فهميده مىشود كه حكم عام است و همه صاحبان گناهان و جرائم را شامل مىشود و مراد از « ظن » به طورى كه گفته‌اند علم

--> ( 1 ) شفيعان شما را كه آنها را با خدا شريك در ملك خود مىپنداشتيد نمىبينم . آرى ، امروز رابطه ميان شما قطع شد و آنچه مىپنداشتيد سراب گرديد . سوره انعام آيه 94 . ( 2 ) سپس به آنان كه شرك ورزيدند مىگوييم به جاى باشيد شما و شركايتان ، پس ما بينشان جدايى مىافكنيم شركاءشان هم گفتند : شما ما را نمىپرستيديد . سوره يونس آيه 28 .